FËMIJËT DHE ARTI I RRITJES: LOJA, FANTAZIA DHE HARMONIA E BRENDSHME
Si t'i ndihmojmë fëmijët të zhvillojnë trupin, mendjen dhe botën e tyre emocionale përmes lojës, lëvizjes, imagjinatës dhe njohjes së vetvetes.
FËMIJËRIA, NJË BOTË QË DUHET KUPTUAR, JO KONTROLLUAR
Çdo fëmijë vjen në jetë me një botë të tijën, me një mënyrë të veçantë të të menduarit, të ndierit dhe të përjetuarit të realitetit. Disa fëmijë janë të qetë dhe vëzhgues, të tjerë janë plot energji, kërshëri dhe dëshirë për të zbuluar gjithçka që i rrethon. Ka fëmijë që shprehen lehtësisht me fjalë, ndërsa të tjerë komunikojnë më shumë përmes lëvizjes, vizatimit, muzikës apo lojës.
Megjithëse prindërit sot kanë në dispozicion libra, studime dhe këshilla të shumta për edukimin dhe zhvillimin e fëmijëve, një e vërtetë mbetet e pandryshuar: rritja e shëndetshme nuk mbështetet vetëm te njohuritë që fëmija fiton, por edhe te mënyra se si ai mëson të njohë veten dhe botën përreth.
Që nga kohët e lashta, filozofët dhe mendimtarët janë përpjekur të kuptojnë natyrën njerëzore dhe rëndësinë e edukimit që në vitet e para të jetës. Në shumë tradita filozofike, edukimi nuk shihej thjesht si transmetim njohurish, por si një proces i vazhdueshëm formimi të karakterit, të mendimit dhe të marrëdhënies së njeriut me veten.
Sot, njohuritë mbi zhvillimin e fëmijëve na ndihmojnë të kuptojmë më mirë rëndësinë e përvojave të hershme, të lidhjeve emocionale, të lojës dhe të një mjedisi ku fëmija ndihet i sigurt.
Një fëmijë që rritet me dashuri, mirëkuptim dhe mundësi për të eksploruar ka më shumë hapësirë për të zhvilluar aftësitë e tij.
Por kjo nuk do të thotë se prindërit duhet të krijojnë një fëmijëri pa vështirësi. Përkundrazi, fëmijët kanë nevojë të përballen gradualisht me sfida të përshtatshme për moshën, të provojnë, të gabojnë dhe të zbulojnë vetë mënyrat për t'i kapërcyer pengesat.
Qëllimi i edukimit nuk është të formojë një fëmijë që bindet verbërisht, por një individ që mendon, ndien, kupton dhe vepron me vetëdije.
VITET E PARA: THEMELET E BOTËS EMOCIONALE
Zhvillimi i fëmijës fillon shumë përpara se ai të jetë në gjendje të flasë apo të kuptojë udhëzimet e të rriturve.
Gjatë shtatzënisë dhe pas lindjes, mirëqenia e nënës, kujdesi shëndetësor, ushqyerja dhe mjedisi familjar kanë rëndësi për zhvillimin e fëmijës. Më pas, marrëdhëniet e përditshme me prindërit dhe kujdestarët bëhen pjesë thelbësore e përvojave të tij.
Një përqafim, një buzëqeshje, një zë i qetë apo një përgjigje e ngrohtë ndaj nevojave të fëmijës mund të ndikojnë në mënyrën se si ai përjeton sigurinë dhe lidhjen me njerëzit e tjerë.
Fëmijët nuk mësojnë vetëm nga ato që u themi. Ata mësojnë duke na vëzhguar.
Mësojnë si të përballojnë zemërimin duke parë mënyrën se si ne zemërohemi. Mësojnë si të tregojnë respekt duke vëzhguar mënyrën se si ne sillemi me të tjerët. Mësojnë çfarë është dashuria jo vetëm nga fjalët tona, por edhe nga sjelljet e përditshme.
Prandaj, një nga dhuratat më të rëndësishme që mund t'i bëjmë një fëmije është një mjedis ku emocionet pranohen, kufijtë shpjegohen dhe gabimet shihen si pjesë e të mësuarit.
NGA MOSHA 5 DERI NË 12 VJEÇ: ZBULIMI I VETVETES
Vitet e fëmijërisë së mesme përbëjnë një periudhë veçanërisht interesante.
Gjatë kësaj kohe, fëmijët zhvillojnë gradualisht aftësinë për të kuptuar rregullat, për të bashkëpunuar, për të marrë përgjegjësi dhe për të kontrolluar më mirë lëvizjet dhe reagimet e tyre.
Ata fillojnë të krahasojnë veten me të tjerët, të zbulojnë aftësitë personale dhe të krijojnë një ide më të qartë për atë që u pëlqen dhe për atë që i bën të ndihen të veçantë.
Por jo të gjithë fëmijët zhvillohen me të njëjtin ritëm.
Dikush mund të ketë lehtësi në sport, dikush tjetër në muzikë, matematikë apo vizatim. Një fëmijë mund të ketë nevojë për më shumë kohë për t'u përqendruar, ndërsa një tjetër mund të mësojë më mirë përmes lëvizjes dhe përvojave praktike.
Pikërisht këtu qëndron rëndësia e një edukimi që respekton individualitetin.
Në vend që të pyesim vazhdimisht pse fëmija nuk sillet siç dëshirojmë, ndonjëherë është më e dobishme të pyesim:
Çfarë po përpiqet të më tregojë përmes sjelljes së tij?
Një fëmijë që lëviz vazhdimisht nuk është domosdoshmërisht i padisiplinuar. Një fëmijë që qëndron i heshtur nuk është domosdoshmërisht i turpshëm. Një fëmijë që kundërshton mund të jetë duke provuar kufijtë e pavarësisë së tij.
Sigurisht, sjelljet duhen kuptuar gjithmonë në kontekstin e moshës, të temperamentit dhe të nevojave individuale.
Prindërit nuk kanë nevojë të interpretojnë çdo reagim si problem. Shpesh, mjafton të vëzhgojnë me kujdes dhe të krijojnë mundësi që fëmija të shprehet.
MES REALITETIT DHE FANTAZISË: BOTA E FSHEHTË E FËMIJËVE
Një nga karakteristikat më të bukura të fëmijërisë është aftësia për ta parë botën përtej përdorimit të saj të zakonshëm.
Për një të rritur, një kuti kartoni është thjesht një kuti.
Për një fëmijë, ajo mund të shndërrohet në një anije kozmike, në një kështjellë, në një shtëpi të fshehtë apo në një mjet për të udhëtuar drejt një planeti imagjinar.
Një gur mund të jetë një thesar. Një pemë mund të bëhet një mbretëri. Një re mund të marrë formën e një kafshe përrallore.
Kjo aftësi nuk është një shkëputje e panevojshme nga realiteti.
Përkundrazi, loja imagjinare është një nga mënyrat përmes së cilave fëmijët përpunojnë përvojat, eksperimentojnë me situata të ndryshme dhe zhvillojnë krijimtarinë.
Përmes fantazisë, ata mund të shprehin dëshira, shqetësime dhe emocione që nuk dinë ende t'i përshkruajnë me fjalë.
Një fëmijë që luan me kukulla mund të jetë duke rikrijuar një situatë familjare. Një fëmijë që shpik histori me heronj mund të jetë duke eksploruar guximin, frikën apo dëshirën për të mbrojtur dikë.
Në shumë tradita shpirtërore, fëmijëria përshkruhet simbolikisht si një periudhë kur njeriu ruan një lidhje të veçantë me intuitën dhe misterin e ekzistencës.
Këto janë interpretime filozofike dhe shpirtërore, jo përfundime të vërtetuara shkencërisht.
Megjithatë, ato na kujtojnë diçka të vlefshme: fëmijët e përjetojnë botën me një ndjeshmëri dhe imagjinatë që të rriturit shpesh i lënë pas dore.
Në vend që të nxitojmë t'ua shpjegojmë gjithçka, ndonjëherë duhet thjesht t'i dëgjojmë dhe t'i lejojmë të na tregojnë se si e shohin ata botën.
KUR LOJA BËHET MËSIM
Një nga gabimet që mund të bëjnë të rriturit është ta ndajnë në mënyrë të prerë lojën nga të mësuarit.
Në të vërtetë, këto dy përvoja janë të lidhura ngushtë.
Kur një fëmijë ndërton një kullë me kuba, ai eksperimenton me ekuilibrin dhe hapësirën.
Kur luan me top, zhvillon koordinimin e lëvizjeve dhe aftësinë për të reaguar.
Kur merr pjesë në një lojë me rregulla, mëson të presë radhën, të bashkëpunojë dhe të përballojë zhgënjimin.
Kur shpik një histori, përdor gjuhën, kujtesën dhe imagjinatën.
Prandaj, aktivitetet që kombinojnë lëvizjen, përqendrimin, frymëmarrjen dhe fantazinë mund të jenë një mënyrë e këndshme për të mbështetur zhvillimin e fëmijës.
Por ekziston një kusht i rëndësishëm: fëmija duhet ta përjetojë aktivitetin si një përvojë pozitive dhe jo si një detyrim.
Nuk ka rëndësi nëse një ushtrim kryhet në mënyrë të përsosur.
Rëndësi ka përpjekja, kënaqësia dhe dëshira për të provuar përsëri.
ASTROLOGJIA DHE PERSONALITETI I FËMIJËVE: KATËR ELEMENTET
Astrologjia tradicionale i ndan dymbëdhjetë shenjat e Zodiakut në katër elemente: Tokë, Ujë, Ajër dhe Zjarr.
Secili element lidhet simbolikisht me karakteristika të ndryshme të temperamentit dhe mënyrës së shprehjes.
Megjithëse shenja astrologjike nuk përcakton shkencërisht personalitetin apo aftësitë e një fëmije, kjo ndarje mund të përdoret si një këndvështrim simbolik dhe krijues për të eksploruar aktivitete të ndryshme.
Prindërit mund të marrin frymëzim nga këto përshkrime, duke mbajtur gjithmonë parasysh se çdo fëmijë është unik dhe se interesat e tij reale kanë më shumë rëndësi sesa çdo klasifikim.
FËMIJËT E TOKËS: DEMI, VIRGJËRESHA DHE BRICJAPI
Në simbolikën astrologjike, elementi i Tokës lidhet me qëndrueshmërinë, praktikën, durimin dhe nevojën për rezultate konkrete.
Fëmijët e këtyre shenjave përshkruhen shpesh si individë që kërkojnë siguri dhe kënaqen kur shohin rezultatet e përpjekjeve të tyre.
Demi lidhet me përjetimet shqisore, bukurinë, natyrën dhe kënaqësinë e krijimit.
Virgjëresha simbolizon vëmendjen ndaj hollësive, organizimin dhe dëshirën për të kuptuar mënyrën se si funksionojnë gjërat.
Bricjapi përfaqëson këmbënguljen, përgjegjësinë dhe përpjekjen për të arritur një qëllim.
Aktivitetet që mund të përshtaten me këtë simbolikë janë ndërtimi me kuba, kopshtaria, punimet me baltë, lojërat me forma, enigmat dhe krijimi i objekteve me materiale të ndryshme.
Për të nxitur fleksibilitetin dhe imagjinatën, mund të shtohen lojëra ku nuk ka një rezultat të vetëm të saktë.
Për shembull, fëmijës mund t'i kërkohet të ndërtojë një qytet imagjinar, ku çdo ndërtesë ka një histori të veçantë.
Kështu, prakticiteti bashkohet me krijimtarinë.
FËMIJËT E UJIT: GAFORRJA, AKREPI DHE PESHQIT
Elementi i Ujit simbolizon ndjeshmërinë, emocionet, intuitën dhe botën e brendshme.
Në interpretimin astrologjik, këto shenja lidhen me përjetime të thella emocionale dhe me aftësinë për të përdorur imagjinatën.
Gaforrja përfaqëson lidhjen me familjen, kujdesin dhe nevojën për siguri emocionale.
Akrepi simbolizon intensitetin, kërshërinë dhe dëshirën për të zbuluar atë që nuk duket menjëherë.
Peshqit lidhen me fantazinë, muzikën, artin dhe ndjeshmërinë ndaj atmosferës përreth.
Aktivitete të frymëzuara nga ky element mund të jenë vizatimi i emocioneve, dëgjimi i muzikës, krijimi i historive, lojërat teatrale dhe aktivitetet krijuese me ujë, gjithmonë nën mbikëqyrjen e duhur.
Një ushtrim interesant është t'i kërkojmë fëmijës të vizatojë se çfarë ngjyre ka gëzimi, trishtimi apo zemërimi.
Nuk ka përgjigje të gabuar.
Qëllimi është t'i japim mundësi të shprehë atë që ndien.
Për të nxitur guximin dhe pavarësinë, mund të përfshihen sfida të vogla, të sigurta dhe të përshtatshme për moshën.
FËMIJËT E AJRIT: BINJAKËT, PESHORJA DHE UJORI
Elementi i Ajrit lidhet simbolikisht me mendimin, komunikimin, marrëdhëniet shoqërore dhe kërshërinë intelektuale.
Binjakët përfaqësojnë lëvizshmërinë mendore, komunikimin dhe dëshirën për shumëllojshmëri.
Peshorja simbolizon harmoninë, bashkëpunimin dhe ndjeshmërinë ndaj marrëdhënieve.
Ujori lidhet me origjinalitetin, pavarësinë dhe idetë e pazakonta.
Lojërat me pyetje dhe përgjigje, eksperimentet e thjeshta, krijimi i tregimeve, lojërat në grup dhe ndërtimi i shpikjeve imagjinare mund të jenë aktivitete interesante.
Një lojë e këndshme është ajo e pyetjeve të pamundura:
«Çfarë do të ndodhte nëse pemët mund të flisnin?»
«Si do të dukej një qytet ku të gjithë udhëtonin me balona?»
«Nëse do të shpikje një makinë që ndihmon njerëzit, çfarë do të bënte ajo?»
Këto pyetje nxisin mendimin krijues dhe komunikimin.
Për të krijuar një ekuilibër mes aktivitetit mendor dhe qetësisë, mund të përfshihen edhe ushtrime vëzhgimi, vizatimi të ngadalshëm dhe përqendrimi.
FËMIJËT E ZJARRIT: DASHI, LUANI DHE SHIGJETARI
Në astrologji, elementi i Zjarrit simbolizon energjinë, iniciativën, entuziazmin dhe dëshirën për të vepruar.
Dashi lidhet me guximin, spontanitetin dhe dëshirën për të marrë iniciativën.
Luani përfaqëson krijimtarinë, vetëshprehjen dhe kënaqësinë e pjesëmarrjes.
Shigjetari simbolizon aventurën, eksplorimin dhe dëshirën për të zbuluar horizonte të reja.
Lojërat me pengesa, vallëzimi, sportet, aktivitetet në natyrë dhe lojërat që kërkojnë bashkëpunim mund të frymëzohen nga ky element.
Një ide interesante është krijimi i një ekspedite imagjinare në oborr apo në park.
Fëmija duhet të gjejë disa objekte, të kapërcejë pengesa të sigurta dhe të zgjidhë enigma të vogla për të arritur në destinacion.
Për të nxitur durimin, aktiviteti mund të përfshijë edhe momente qetësie, vëzhgimi apo ndërtimi.
E rëndësishme është që asnjë fëmijë të mos kufizohet brenda tipareve të shenjës së tij. Astrologjia mund të shërbejë si burim frymëzimi, por njohja e fëmijës vjen mbi të gjitha nga marrëdhënia e përditshme me të.
USHTRIMET QË SHNDËRROHEN NË AVENTURA
Trupi i fëmijës është në zhvillim të vazhdueshëm.
Lëvizja e ndihmon të njohë aftësitë e veta, të zhvillojë koordinimin, ekuilibrin dhe besimin në trupin e tij.
Megjithatë, ushtrimet duhet të jenë të përshtatshme për moshën dhe aftësitë individuale, pa lëvizje të detyruara, pa konkurrencë të tepruar dhe pa kërkesa që shkaktojnë dhimbje.
Për fëmijët, mënyra më e bukur për të ushtruar është shpesh përmes një historie.
Në vend që t'i themi:
«Qëndro drejt dhe përqendrohu!»
Mund t'i themi:
«Imagjino sikur je një pemë e lartë që përpiqet të qëndrojë e fortë ndërsa fryn era.»
Në vend që t'i kërkojmë të lëvizë krahët në mënyrë mekanike, mund ta ftojmë të bëhet një zog që përgatitet për fluturim.
Kur lëvizja shoqërohet me fantazinë, ushtrimi fiton kuptim dhe bëhet më tërheqës.
1. NOTI NË AJËR: FRYMËMARRJE DHE LËVIZJE
Ky aktivitet i thjeshtë kombinon lëvizjen e krahëve me një ritëm të qetë frymëmarrjeje.
Fëmija qëndron në këmbë, me shputat afërsisht në gjerësinë e shpatullave.
Ai shtrin krahët përpara dhe fillon të bëjë lëvizje të ngadalta, sikur po noton në një det imagjinar.
Gjatë lëvizjes, merr dhe nxjerr frymë natyrshëm, pa e mbajtur frymën dhe pa u sforcuar.
Prindi mund ta shoqërojë aktivitetin me një histori:
«Sot po notojmë në një det të kaltër. Rreth nesh ka peshq shumëngjyrësh dhe delfinë. Valët janë të qeta dhe ne lëvizim ngadalë.»
Ky aktivitet mund të ndihmojë fëmijën të ndërgjegjësohet për lëvizjen e krahëve, për koordinimin dhe për ritmin e frymëmarrjes.
Qëllimi nuk është të mësojë teknikën e notit, por të përjetojë lëvizjen si një lojë të këndshme.
2. BRESHKA E QETË: ÇLIRIMI I TENSIONIT
Edhe fëmijët mund të përjetojnë tension fizik pas një dite të gjatë në shkollë, pas qëndrimit ulur apo pas aktiviteteve që kërkojnë përqendrim.
Një lojë e thjeshtë mund t'i ndihmojë të vërejnë ndryshimin mes tensionit dhe çlodhjes.
Fëmija ulet rehat në një karrige ose në dysheme.
Fillimisht ngre ngadalë shpatullat, sikur një breshkë po përpiqet të fshehë kokën brenda guaskës së saj.
Më pas i lëshon shpatullat dhe imagjinon se breshka po del përsëri për të parë diellin.
Lëvizja përsëritet disa herë, pa sforcim.
Mund të shtohen edhe lëvizje shumë të lehta të kokës, brenda kufijve të rehatisë, pa e shtyrë qafën në pozicione ekstreme.
Prindi mund ta pyesë:
«Si ndihesh kur shpatullat janë të ngritura? Po kur i lëshon?»
Kështu, fëmija fillon të dallojë sinjalet që i dërgon trupi.
3. PEMA QË NUK RRËZOHET: LOJA E EKUILIBRIT
Ekuilibri është një aftësi që zhvillohet gradualisht përmes lëvizjes dhe praktikës.
Në këtë lojë, fëmija imagjinon se është një pemë me rrënjë të forta.
Qëndron drejt, përqendron shikimin në një pikë dhe ngre ngadalë njërën këmbë pak mbi tokë.
Krahët mund t'i mbajë të hapur për të ruajtur ekuilibrin.
Pas disa sekondash, e ul këmbën dhe provon me tjetrën.
Për fëmijët më të vegjël, ushtrimi mund të bëhet pranë një muri ose me mbështetjen e një të rrituri.
Prindi mund të thotë:
«Era po fryn, por rrënjët e pemës janë të forta. Pema lëkundet pak, por vazhdon të qëndrojë.»
Nëse fëmija humbet ekuilibrin, nuk ka asnjë arsye për kritikë.
Përkundrazi, kjo është një mundësi për të mësuar se përpjekja ka më shumë rëndësi sesa përsosmëria.
4. AEROPLANI: BESIMI TE TRUPI
Ky aktivitet është veçanërisht argëtues për fëmijët që kënaqen me lëvizjen.
Fëmija qëndron drejt dhe hap krahët anash, sikur janë krahët e një aeroplani.
Më pas, duke u përkulur lehtë përpara, zhvendos gradualisht peshën mbi njërën këmbë dhe e ngre tjetrën pas, aq sa ndihet rehat.
Nuk është e nevojshme që trupi të bëhet plotësisht paralel me tokën.
E rëndësishme është që lëvizja të jetë e sigurt dhe e kontrolluar.
Fëmijët më të vegjël mund ta realizojnë ushtrimin duke mbajtur dorën e një të rrituri.
Prindi mund të krijojë një histori fluturimi:
«Aeroplani ynë po ngrihet mbi male. Poshtë shohim pyje, lumenj dhe qytete. Tani po përgatitemi të ulemi ngadalë.»
Përmes kësaj loje, fëmija ushtron koordinimin dhe vëmendjen ndaj pozicionit të trupit.
5. BISEDË ME RETË: USHTRIMI I FANTAZISË
Ndonjëherë aktivitetet më të vlefshme nuk kërkojnë asnjë pajisje.
Mjafton një qiell me re.
Uluni së bashku në një vend të sigurt dhe vëzhgoni format e reve.
Pyeteni fëmijën:
«Çfarë të kujton kjo re?»
Ndoshta ai sheh një kalë, një dragua, një anije apo një kështjellë.
Ftojeni të krijojë një histori.
Ku po shkon anija? Kush jeton në kështjellë? Pse dragoi po fluturon?
Mund të vazhdoni me pyetje të tjera, duke e lejuar fëmijën të udhëheqë tregimin.
Kjo lojë nxit vëzhgimin, imagjinatën dhe shprehjen gjuhësore.
Ajo mund të zhvillohet edhe duke vëzhguar pemët, gjethet, gurët apo peizazhet natyrore.
Përmes këtyre përvojave, fëmija mëson ta shohë natyrën jo vetëm si një hapësirë për të luajtur, por edhe si një botë që meriton vëmendje dhe respekt.
6. FRYMËMARRJA E LULEVE: NJË MOMENT QETËSIE
Një mënyrë e thjeshtë për ta njohur fëmijën me frymëmarrjen e qetë është përdorimi i imagjinatës.
Kërkojini të imagjinojë se mban në njërën dorë një lule me aromën e tij të preferuar dhe në tjetrën një qiri.
Ai merr frymë butësisht përmes hundës, sikur po nuhat lulen.
Më pas e nxjerr frymën ngadalë, sikur po përpiqet ta lëkundë flakën e qiririt pa e fikur menjëherë.
Aktiviteti mund të përsëritet disa herë, për aq kohë sa fëmija ndihet rehat.
Frymëmarrja nuk duhet të jetë e detyruar ose tepër e thellë.
Qëllimi është krijimi i një momenti qetësie dhe përqendrimi.
Kjo lojë mund të përdoret para gjumit, pas një aktiviteti të lodhshëm ose kur fëmija dëshiron të qetësohet.
RELAKSIMI: KUR FËMIJA MËSON TË DËGJOJË TRUPIN E TIJ
Shumë të rritur mendojnë se fëmijët nuk mund të qëndrojnë të qetë për disa minuta.
Megjithatë, qetësia nuk është diçka që duhet t'u imponohet.
Ajo mund të mësohet gradualisht përmes lojës dhe përvojave pozitive.
Një aktivitet i këndshëm është ai që mund ta quajmë «Udhëtimi nëpër trup».
Fëmija shtrihet rehat mbi një tapet ose në një vend të qetë.
Prindi i kërkon të imagjinojë se po viziton pjesë të ndryshme të trupit.
Fillimisht vëren shputat e këmbëve.
Më pas këmbët, barkun, duart, shpatullat dhe fytyrën.
Për ta bërë lojën më interesante, mund të krijohen personazhe të vegjël imagjinarë.
Një lepurush po pushon pranë këmbëve.
Një arush i vogël fle mbi bark.
Një flutur është ulur lehtë mbi shpatull.
Çdo personazh e fton fëmijën të vërejë një pjesë të trupit dhe ta çlodhë, pa pasur nevojë të bëjë ndonjë përpjekje të veçantë.
Ky aktivitet mund të ndihmojë në zhvillimin e ndërgjegjësimit trupor dhe në krijimin e një rutine qetësuese.
Nuk është e nevojshme të zgjasë shumë.
Edhe disa minuta mund të jenë të mjaftueshme.
Nëse fëmija nuk dëshiron të qëndrojë shtrirë, mund të provojë një version tjetër, ulur ose duke dëgjuar një histori të qetë.
Relaksimi nuk duhet të kthehet në një detyrim tjetër të ditës. Ai duhet të mbetet një ftesë për t'u ndier mirë.
EMOCIONET E FËMIJËVE: T'I NJOHIM PËRPARA SE T'I KORRIGJOJMË
Një fëmijë që zemërohet, qan ose refuzon të bashkëpunojë nuk ka gjithmonë nevojë për një qortim.
Ndonjëherë ka nevojë për ndihmë që të kuptojë atë që po përjeton.
Fëmijët nuk lindin me aftësinë e plotë për t'i njohur dhe menaxhuar emocionet.
Ata e zhvillojnë këtë aftësi gradualisht, me mbështetjen e të rriturve.
Kur një fëmijë është i zemëruar, në vend që t'i themi menjëherë «Mos u zemëro!», mund të provojmë:
«E kuptoj që je i mërzitur. Dëshiron të më tregosh çfarë ndodhi?»
Kjo nuk do të thotë se çdo sjellje duhet pranuar.
Mund të pranojmë emocionin, duke vendosur njëkohësisht kufij të qartë për sjelljen.
Për shembull:
«Është në rregull të zemërohesh, por nuk është në rregull të godasësh dikë.»
Një lojë e dobishme është krijimi i një «termometri të emocioneve».
Fëmija mund të zgjedhë ngjyra për të treguar gjendjen e tij.
E verdha mund të përfaqësojë gëzimin, bluja qetësinë, e kuqja zemërimin dhe grija trishtimin.
Ngjyrat nuk kanë kuptime të detyrueshme. Fëmija mund të zgjedhë vetë se cilat i përshtaten secilit emocion.
Përmes vizatimit dhe bisedës, ai mund të mësojë gradualisht të emërtojë përjetimet e veta.
Dhe kur një emocion merr një emër, shpesh bëhet më e lehtë të flitet për të.
ËNDRRAT E FËMIJËVE: NJË DRITARE DREJT IMAGJINATËS
Ëndrrat përbëjnë një pjesë tjetër interesante të përvojës së fëmijërisë.
Disa fëmijë i kujtojnë me hollësi ëndrrat e tyre, ndërsa të tjerë i harrojnë shpejt.
Në ëndrrat e tyre mund të shfaqen njerëz të njohur, kafshë, vende imagjinare apo situata që lidhen me përvojat e përditshme.
Traditat e ndryshme shpirtërore u kanë dhënë ëndrrave interpretime simbolike dhe, ndonjëherë, mistike.
Nga këndvështrimi psikologjik, ëndrrat lidhen me aktivitetin normal të trurit gjatë gjumit. Megjithatë, nuk ekziston një fjalor universal që mund të përcaktojë me siguri kuptimin e çdo ëndrre.
Një mënyrë interesante për ta përdorur këtë përvojë në mënyrë krijuese është mbajtja e një ditari të ëndrrave.
Fëmija mund të vizatojë një pamje nga ëndrra ose të shkruajë disa fjali për atë që kujton.
Mund të përshkruajë një vend, një personazh apo një ngjarje të pazakontë.
Prindi mund ta pyesë:
«Cila ishte pjesa më interesante e ëndrrës?»
«Si u ndjeve kur u zgjove?»
«Nëse do ta vazhdoje ëndrrën si një përrallë, çfarë do të ndodhte më pas?»
Qëllimi nuk është të zbulojmë ndonjë mesazh të fshehtë apo t'i imponojmë fëmijës një interpretim.
Qëllimi është t'i japim hapësirë imagjinatës dhe shprehjes personale.
Nëse fëmija nuk dëshiron të flasë për ëndrrat, zgjedhja e tij duhet respektuar.
Në rastin e maktheve të përsëritura që prishin gjumin ose shkaktojnë shqetësim të vazhdueshëm, është e rëndësishme të kërkohet këshilla e një profesionisti shëndetësor.
NATYRA: NJË SHKOLLË PA MURE
Në një botë ku ekranet zënë gjithnjë e më shumë hapësirë në jetën e përditshme, kontakti me natyrën mbetet një përvojë e çmuar për fëmijët.
Një shëtitje në park mund të shndërrohet në një mundësi për të zbuluar forma, ngjyra, tinguj dhe gjallesa të ndryshme.
Një gjethe mund të nxisë pyetje për stinët.
Një milingonë mund të zgjojë kureshtjen për mënyrën se si bashkëpunojnë gjallesat.
Një ylber mund të bëhet fillimi i një bisede për dritën dhe ngjyrat.
Prindërit nuk kanë nevojë t'i dinë të gjitha përgjigjet.
Madje, është shumë e vlefshme që ndonjëherë të thonë:
«Nuk e di. Le ta zbulojmë së bashku.»
Kjo frazë i mëson fëmijës se kërkimi i njohurive është një proces i vazhdueshëm.
Mund të krijoni edhe një lojë të vogël vëzhgimi.
Kërkojini fëmijës të gjejë tri gjëra me ngjyrë të gjelbër, të dëgjojë dy tinguj të ndryshëm ose të vërejë një ndryshim në natyrë nga java e kaluar.
Aktivitete të tilla nxisin vëmendjen, kërshërinë dhe lidhjen me mjedisin.
Njëkohësisht, ato ofrojnë mundësi për të kaluar kohë cilësore së bashku, larg ritmit të zakonshëm të detyrimeve.
TALENTI NUK ËSHTË GJITHÇKA: RËNDËSIA E PËRPJEKJES
Çdo prind dëshiron të zbulojë aftësitë dhe talentet e fëmijës së tij.
Megjithatë, ekziston një ndryshim i rëndësishëm mes mbështetjes së një talenti dhe presionit për të qenë vazhdimisht më i miri.
Një fëmijë që vizaton bukur nuk ka domosdoshmërisht nevojë të bëhet piktor.
Një fëmijë që këndon mirë nuk ka pse të ndjekë patjetër një karrierë muzikore.
Dhe një fëmijë që nuk shkëlqen menjëherë në një aktivitet mund të zbulojë më vonë se i pëlqen shumë.
Është e rëndësishme t'u japim fëmijëve mundësi të provojnë përvoja të ndryshme.
Sportin, muzikën, artin, leximin, lojërat krijuese dhe aktivitetet praktike.
Por po aq e rëndësishme është t'u lëmë kohë të lirë.
Jo çdo minutë e ditës duhet të mbushet me mësime dhe aktivitete të organizuara.
Mërzia e zakonshme, kur nuk shoqërohet me shqetësim të vazhdueshëm, mund të bëhet një shtysë për të shpikur lojëra dhe për të gjetur mënyra të reja argëtimi.
Ndonjëherë, një pasdite pa program është pikërisht ajo që i duhet fëmijës për të zbuluar një interes të ri.
DISIPLINA E VËRTETË FILLON ME MIRËKUPTIMIN
Disiplina shpesh ngatërrohet me bindjen.
Por vetëdisiplina është diçka më e thellë.
Ajo lidhet me aftësinë për të menaxhuar sjelljen, për të përballuar vështirësitë, për të respektuar kufijtë dhe për të vazhduar një përpjekje edhe kur rezultati nuk vjen menjëherë.
Këto aftësi nuk zhvillohen vetëm përmes urdhrave.
Ato kërkojnë kohë, praktikë dhe modele pozitive.
Një fëmijë që mëson të presë radhën në një lojë po ushtron durimin.
Një fëmijë që përpiqet të ndërtojë përsëri një kullë të rrëzuar po praktikon këmbënguljen.
Një fëmijë që kërkon falje pasi ka lënduar dikë po mëson të marrë përgjegjësi për sjelljen e tij.
Në këtë proces, prindërit duhet të kujtojnë se përparimi nuk është gjithmonë i njëtrajtshëm.
Do të ketë ditë kur fëmija bashkëpunon dhe ditë kur kundërshton.
Do të ketë momente guximi dhe momente pasigurie.
Kjo është pjesë e natyrshme e rritjes.
Një fëmijë nuk ka nevojë për prindër të përsosur. Ka nevojë për të rritur që përpiqen ta kuptojnë, e udhëheqin me qëndrueshmëri dhe dinë të pranojnë edhe gabimet e tyre.
NJË RITUAL I VOGËL QË MUND TË NDRYSHOJË DITËN
Për të krijuar një lidhje mes lëvizjes, fantazisë dhe qetësisë, prindërit mund të vendosin një ritual të thjeshtë të përditshëm.
Nuk është e nevojshme të zgjasë shumë apo të ndiqet sipas një programi të ngurtë.
Mund të fillojë me disa minuta lëvizje të lirë, duke imituar kafshë, pemë ose personazhe imagjinare.
Më pas, fëmija mund të zgjedhë një lojë ekuilibri ose një aktivitet të shkurtër vëzhgimi.
Në fund, mund të uleni së bashku për një bisedë të vogël.
Pyeteni:
«Çfarë të bëri të buzëqeshësh sot?»
«A pati diçka që të shqetësoi?»
«Çfarë do të dëshiroje të provoje nesër?»
Këto pyetje të thjeshta mund të krijojnë hapësirë për komunikim dhe afërsi emocionale.
Nëse fëmija nuk dëshiron të përgjigjet, mos e ktheni bisedën në marrje në pyetje.
Ndonjëherë, prania e qetë e prindit është më e rëndësishme se çdo përgjigje.
FËMIJËT NUK JANË NJË PROJEKT QË DUHET PËRSOSUR
Në përpjekjen për t'u ofruar fëmijëve gjithçka që u nevojitet, të rriturit ndonjëherë harrojnë diçka thelbësore.
Fëmijëria nuk është vetëm përgatitje për jetën e ardhshme.
Fëmijëria është vetë një pjesë e jetës që meriton të përjetohet plotësisht.
Fëmijët kanë nevojë të mësojnë, por edhe të luajnë.
Kanë nevojë për rregulla, por edhe për liri.
Kanë nevojë për udhëzime, por edhe për mundësi që të marrin iniciativa.
Kanë nevojë për mbështetje, por edhe për hapësirë që të zbulojnë aftësitë e tyre.
Nuk duhet t'i mbrojmë nga çdo zhgënjim, por t'i ndihmojmë të përballen me të.
Nuk duhet t'u japim zgjidhje të gatshme për çdo problem, por t'i inkurajojmë të mendojnë.
Nuk duhet t'u kërkojmë të jenë gjithmonë të fortë, por t'u tregojmë se edhe frika, pasiguria dhe trishtimi janë emocione njerëzore.
Mbi të gjitha, duhet të kujtojmë se çdo fëmijë ka ritmin e vet.
Disa lulëzojnë herët, të tjerë zbulojnë aftësitë e tyre më vonë.
Disa kanë nevojë për shumë lëvizje, të tjerë për më tepër qetësi.
Disa e shprehin dashurinë me fjalë, të tjerë me veprime të vogla.
Asnjë nga këto ndryshime nuk e bën një fëmijë më pak të vlefshëm se një tjetër.
PËRFUNDIM: DHURATA MË E BUKUR ËSHTË TA LEJOJMË FËMIJËN TË JETË VETVETJA
Në fund, zhvillimi i fëmijëve nuk mund të përmblidhet në një metodë të vetme, në një ushtrim apo në një teori.
Ai është rezultat i shumë përvojave të vogla që ndërthuren gjatë viteve.
Një lojë e përbashkët.
Një bisedë përpara gjumit.
Një shëtitje në natyrë.
Një përqafim pas një dite të vështirë.
Një përpjekje që nuk përfundoi me sukses, por që i mësoi fëmijës të mos dorëzohet.
Një ëndërr e treguar me entuziazëm.
Një pyetje e pazakontë që na bëri të shohim botën ndryshe.
Të gjitha këto përvoja, sado të thjeshta të duken, janë pjesë e historisë personale që fëmija ndërton çdo ditë.
Astrologjia mund të na ofrojë simbole për të reflektuar mbi ndryshimet e temperamentit. Filozofia mund të na nxisë të mendojmë më thellë për edukimin. Psikologjia dhe njohuritë mbi zhvillimin mund të na ndihmojnë të kuptojmë më mirë nevojat e fëmijëve.
Por asnjë teori nuk mund të zëvendësojë njohjen e vërtetë të një fëmije.
Për ta njohur, duhet ta dëgjojmë.
Për ta ndihmuar të rritet, duhet t'i japim mundësi të provojë.
Për ta mësuar të ketë besim te vetja, duhet t'i tregojmë se vlera e tij nuk varet nga rezultatet apo nga krahasimi me të tjerët.
Dhe për ta ndihmuar të zbulojë botën, ndonjëherë mjafton të ulemi pranë tij, të shohim një re në qiell dhe ta pyesim:
«Ti, çfarë sheh aty?»
Sepse aty ku një i rritur sheh thjesht një re, një fëmijë mund të shohë fillimin e një historie të mrekullueshme.
Dhe ndoshta sekreti më i madh i edukimit nuk është t'u mësojmë fëmijëve vetëm si të shohin botën tonë, por të mos harrojmë të shohim, herë pas here, botën përmes syve të tyre.
ABONOHUNI NË KANALIN TONË NË YOUTUBE!
Mos humbisni asnjë parashikim! Abonohuni falas dhe aktivizoni zilen për t'u njoftuar sa herë publikojmë një video të re!
https://www.youtube.com/@astrologujorgopulla
NA NDIQNI EDHE NË FACEBOOK!
Bëhuni pjesë e komunitetit tonë astrologjik!
Na ndiqni në Facebook për parashikime, këshilla astrologjike dhe publikime interesante çdo ditë.
Pëlqeni faqen tonë dhe qëndroni gjithmonë pranë nesh!
http://www.facebook.com/jorgopulla.astrologu
Ju mirëpresim me kënaqësi!
